Przewlekłe owrzodzenia stopy cukrzycowej to jedno z najpoważniejszych powikłań cukrzycy — trudno gojące się rany, które w skrajnych przypadkach prowadzą do amputacji. Problem dotyka miliony pacjentów na świecie,
a standardowa opieka (odciążenie kończyny, opatrunki, kontrola glikemii, leczenie infekcji) nie zawsze wystarcza.
Od lat sprawdza się tu terapię hiperbaryczną (HBOT) jako leczenie wspomagające — i w przeciwieństwie do wielu „nowych” wskazań HBOT, akurat to jest obszar, w którym zgromadzono już całkiem sporo danych z metaanaliz obejmujących kilkaset do prawie tysiąca pacjentów.
Dlaczego akurat tlen pod ciśnieniem?
Rany u diabetyków goją się źle między innymi dlatego, że okoliczne tkanki są niedotlenione — uszkodzone naczynia krwionośne nie dostarczają wystarczającej ilości tlenu potrzebnego do produkcji kolagenu, tworzenia nowych naczyń (angiogenezy) i zwalczania infekcji. HBOT, czyli oddychanie niemal czystym tlenem w komorze pod zwiększonym ciśnieniem, wielokrotnie zwiększa ilość tlenu rozpuszczonego w osoczu i dostarczanego bezpośrednio
do niedotlenionych tkanek — z pominięciem uszkodzonych naczyń. To właśnie ten mechanizm testowano w licznych badaniach klinicznych.
Co pokazują metaanalizy
Jedna z bardziej obszernych prac na ten temat, opublikowana w ”Scientific Reports”, objęła 14 badań kontrolowanych (w tym 12 randomizowanych) i łącznie 768 pacjentów. Analiza zbiorcza wykazała, że HBOT istotnie statystycznie zwiększało odsetek całkowitego wygojenia owrzodzenia (OR = 0,29) oraz zmniejszało ryzyko dużej amputacji (RR = 0,60) w porównaniu ze standardowym leczeniem.nnymi słowy — w grupach objętych terapią hiperbaryczną rany goiły się częściej, a do amputacji powyżej kostki dochodziło rzadziej.
Nowsza metaanaliza, uwzględniająca podział na stopnie zaawansowania rany według klasyfikacji Wagnera (skala
od 0 do 5, opisująca głębokość i ciężkość owrzodzenia), doprecyzowała ten obraz. Okazało się, że korzyść z HBOT — zarówno w postaci szybszego gojenia, jak i rzadszych amputacji — była najbardziej widoczna u pacjentów z ranami średnio zaawansowanymi i zaawansowanymi (stopnie II–IV), czyli tam, gdzie ryzyko utraty kończyny jest już realne, a standardowe leczenie zawodzi. Autorzy zwrócili też uwagę, że u pacjentów ze stopniem II rzadziej konieczne było chirurgiczne opracowanie rany (debridement).
Ile sesji jest potrzebnych?
To pytanie, które najczęściej pada od pacjentów, i ma ono dobre uzasadnienie w danych. W randomizowanym badaniu przeprowadzonym na Tajwanie (Chen i wsp., „Journal of Wound, Ostomy and Continence Nursing”, 2017) 38 pacjentów z trudno gojącymi się owrzodzeniami, niekwalifikujących się do leczenia chirurgii naczyniowej, podzielono na grupę otrzymującą standardową opiekę plus HBOT (2,5 ATA, 120 minut, 5 dni w tygodniu) oraz grupę wyłącznie ze standardową opieką. Terapia dodatkowa poprawiła gojenie ran i zmniejszyła ryzyko amputacji kończyny — autorzy podkreślili jednak, że „do uzyskania efektu potrzeba było co najmniej 20 sesji”. To istotna informacja: krótkie, kilkusesyjne cykle mogą po prostu nie dać czasu tkankom na odpowiedź.
Zbierając dane z kilku niezależnych metaanaliz i badań RCT:
- „Najsilniejsze i najbardziej spójne dowody” dotyczą owrzodzeń średnio- i wysoko zaawansowanych (Wagner II–IV) — tam, gdzie ryzyko amputacji jest realne.„Liczba sesji ma znaczenie” — badania wskazują na próg co najmniej kilkunastu–dwudziestu zabiegów jako warunek zauważalnej poprawy.
- „Redukcja ryzyka dużej amputacji” to jeden z najbardziej powtarzalnych wyników w literaturze, choć nie każde pojedyncze badanie go potwierdza.
- HBOT jest terapią „wspomagającą”, a nie zastępującą standardowe leczenie stopy cukrzycowej — odciążenie rany, kontrolę infekcji, wyrównanie glikemii i opiekę wielospecjalistyczną.
- Kwalifikacja do terapii, liczba i częstotliwość sesji powinny być zawsze ustalane indywidualnie przez lekarza prowadzącego, z uwzględnieniem stopnia zaawansowania rany i ogólnego stanu pacjenta.
Zespół stopy cukrzycowej to jedno z niewielu wskazań do HBOT, w których zgromadzono dane z kilkuset pacjentów w badaniach kontrolowanych — i to właśnie dlatego terapia ta jest od lat oficjalnie uznawana za jedno ze wskazań do leczenia hiperbarycznego w wielu ośrodkach medycznych na świecie.
Źródła:
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1015958421004644
https://journals.lww.com/prsgo/fulltext/10.1097/gox.0000000000005692~hyperbaric-oxygen-therapy-for-diabetic-foot-ulcers-based-on
https://lara-stuff.s3.us-east-2.amazonaws.com/IBEPMH/Adjunctive+Hyperbaric+Oxygen+Therapy+for+Healing+of+Chronic+Diabetic+Foot+Ulcers.pdf
https://www.researchgate.net/publication/388770653_Clinical_Outcomes_of_Hyperbaric_Oxygen_Therapy_for_Diabetic_Foot_Ulcers_A_Systematic_Review
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji medycznej. Decyzję o kwalifikacji do terapii hiperbarycznej podejmuje lekarz.