Je\u015bli chorujesz na migren\u0119, prawdopodobnie masz ju\u017c za sob\u0105 d\u0142ug\u0105 list\u0119 pr\u00f3b: leki dora\u017ane, profilaktyczne, zmiany diety, suplementy, dziennik napad\u00f3w, wykluczanie wyzwalaczy. To jedno z tych schorze\u0144, w kt\u00f3rych pacjent po kilku latach wie o swojej chorobie wi\u0119cej ni\u017c niejeden lekarz \u2014 i w kt\u00f3rym ka\u017cda nowa propozycja terapii budzi jednocze\u015bnie nadziej\u0119 i zm\u0119czon\u0105 nieufno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Tlenoterapia hiperbaryczna pojawia si\u0119 w tym kontek\u015bcie coraz cz\u0119\u015bciej. Odpowied\u017a na pytanie \u201eczy pomaga” jest jednak bardziej z\u0142o\u017cona, ni\u017c sugeruj\u0105 nag\u0142\u00f3wki \u2014 i uczciwie m\u00f3wi\u0105c, mniej jednoznaczna, ni\u017c chcieliby\u015bmy.<\/p>\n\n\n\n
Ten artyku\u0142 jest pr\u00f3b\u0105 pokazania, co dok\u0142adnie wiadomo, czego nie wiadomo i w jakich sytuacjach rozwa\u017cenie tej terapii ma sens.<\/p>\n\n\n\n
Migrena to schorzenie neurologiczne, nie \u201esilny b\u00f3l g\u0142owy”. Objawia si\u0119 umiarkowanym lub silnym b\u00f3lem, kt\u00f3remu zwykle towarzysz\u0105 nudno\u015bci, czasem wymioty oraz nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 na \u015bwiat\u0142o, d\u017awi\u0119k lub zapachy.<\/p>\n\n\n\n
Cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b do\u015bwiadcza migreny z aur\u0105 \u2014 poprzedzaj\u0105cymi napad zaburzeniami neurologicznymi, najcz\u0119\u015bciej wzrokowymi: migocz\u0105cymi plamami, zygzakami, ubytkiem w polu widzenia. Aura jest zwi\u0105zana ze zjawiskiem zwanym korow\u0105 depresj\u0105 szerz\u0105c\u0105 si\u0119 (cortical spreading depression<\/em>) \u2014 fal\u0105 pobudzenia, a nast\u0119pnie zahamowania aktywno\u015bci neuron\u00f3w, przesuwaj\u0105c\u0105 si\u0119 przez kor\u0119 m\u00f3zgu i wywo\u0142uj\u0105c\u0105 przej\u015bciowe zmiany przep\u0142ywu krwi.<\/p>\n\n\n\n To rozr\u00f3\u017cnienie ma znaczenie dla dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u, bo cz\u0119\u015b\u0107 bada\u0144 nad tlenoterapi\u0105 dotyczy\u0142a wy\u0142\u0105cznie migreny z aur\u0105.<\/p>\n\n\n\n Najwi\u0119kszym \u017ar\u00f3d\u0142em nieporozumie\u0144 w rozmowach o HBOT i migrenie jest mieszanie ze sob\u0105 trzech zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnych pyta\u0144. Dowody wygl\u0105daj\u0105 dla ka\u017cdego z nich inaczej.<\/p>\n\n\n\n Tu dowody s\u0105 najmocniejsze \u2014 cho\u0107 wci\u0105\u017c ograniczone.<\/p>\n\n\n\n Przegl\u0105d Cochrane z 2015 roku (Bennett i wsp.) obj\u0105\u0142 11 bada\u0144 z \u0142\u0105cznym udzia\u0142em 209 uczestnik\u00f3w. Pi\u0119\u0107 z nich, obejmuj\u0105cych 103 osoby, por\u00f3wnywa\u0142o tlenoterapi\u0119 hiperbaryczn\u0105 z terapi\u0105 pozorowan\u0105 w trakcie trwaj\u0105cego napadu migreny. Po\u0142\u0105czona analiza trzech bada\u0144 wykaza\u0142a istotn\u0105 przewag\u0119 HBOT w ust\u0119powaniu b\u00f3lu g\u0142owy \u2014 ryzyko wzgl\u0119dne 6,21 na korzy\u015b\u0107 terapii.<\/p>\n\n\n\n To brzmi imponuj\u0105co i wymaga natychmiastowego zastrze\u017cenia. Badania by\u0142y ma\u0142e, prowadzone w uk\u0142adzie krzy\u017cowym i niekompletnie raportowane. Ryzyko wzgl\u0119dne obliczone na kilkudziesi\u0119ciu osobach to sygna\u0142, \u017ce warto bada\u0107 dalej \u2014 a nie dow\u00f3d, \u017ce terapia dzia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Tu odpowied\u017a jest znacznie mniej optymistyczna: nie ma dowod\u00f3w, \u017ce zapobiega.<\/p>\n\n\n\n Ten sam przegl\u0105d Cochrane nie znalaz\u0142 potwierdzenia, by tlenoterapia hiperbaryczna zmniejsza\u0142a cz\u0119sto\u015b\u0107 napad\u00f3w, ogranicza\u0142a nudno\u015bci i wymioty ani redukowa\u0142a zapotrzebowanie na leki dora\u017ane.<\/p>\n\n\n\n Najcz\u0119\u015bciej cytowanym badaniem w tym obszarze jest randomizowana, podw\u00f3jnie za\u015blepiona pr\u00f3ba Eftedala i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w opublikowana w Cephalalgii<\/em> w 2004 roku. W\u0142\u0105czono do niej 40 pacjent\u00f3w, badanie uko\u0144czy\u0142y 34 osoby \u2014 19 w grupie tlenoterapii i 15 w grupie kontrolnej, kt\u00f3ra oddycha\u0142a spr\u0119\u017conym powietrzem przy tym samym ci\u015bnieniu. Zaobserwowano nieistotn\u0105 statystycznie redukcj\u0119 liczby godzin b\u00f3lu g\u0142owy. Autorzy stwierdzili wprost, \u017ce badany protok\u00f3\u0142 nie wykazuje istotnego dzia\u0142ania profilaktycznego.<\/p>\n\n\n\n Warto jednak zauwa\u017cy\u0107 jedn\u0105 rzecz, o kt\u00f3rej rzadko si\u0119 wspomina: protok\u00f3\u0142 obejmowa\u0142 tylko trzy sesje po 30 minut<\/strong>. Dla por\u00f3wnania \u2014 opisywane p\u00f3\u017aniej serie terapeutyczne w migrenie opornej liczy\u0142y czterdzie\u015bci sesji. Nie oznacza to, \u017ce wynik Eftedala jest niewa\u017cny. Oznacza, \u017ce bada\u0142 on konkretny, bardzo kr\u00f3tki schemat, a nie \u201etlenoterapi\u0119 w og\u00f3le”.<\/p>\n\n\n\n To zupe\u0142nie inna historia i warto j\u0105 wyra\u017anie oddzieli\u0107, bo bywa \u017ar\u00f3d\u0142em mylnych wniosk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W klasterowym b\u00f3lu g\u0142owy tlen podawany w warunkach normobarycznych<\/strong> \u2014 czyli zwyk\u0142ym ci\u015bnieniu, przez mask\u0119, o wysokim przep\u0142ywie \u2014 jest uznan\u0105 metod\u0105 przerywania napadu. Przegl\u0105d Cochrane wskazuje, \u017ce ponad 75% napad\u00f3w odpowiada na tak\u0105 terapi\u0119.<\/p>\n\n\n\n To nie jest to samo co komora hiperbaryczna<\/strong> i nie nale\u017cy przenosi\u0107 tych wynik\u00f3w na migren\u0119. Skuteczno\u015b\u0107 tlenu w klastrze bywa niestety u\u017cywana jako argument marketingowy w kontek\u015bcie migreny, cho\u0107 s\u0105 to dwa r\u00f3\u017cne schorzenia i dwie r\u00f3\u017cne metody podania.<\/p>\n\n\n\n Migrena nie ma jednej przyczyny. U r\u00f3\u017cnych os\u00f3b napad wyzwalaj\u0105 r\u00f3\u017cne mechanizmy \u2014 i to prawdopodobnie t\u0142umaczy, dlaczego wyniki bada\u0144 s\u0105 tak niesp\u00f3jne.<\/p>\n\n\n\n Mechanizmy, w kt\u00f3rych dzia\u0142anie tlenoterapii hiperbarycznej jest fizjologicznie uzasadnione:<\/p>\n\n\n\n Stan zapalny.<\/strong> Migrena wi\u0105\u017ce si\u0119 z aktywacj\u0105 uk\u0142adu tr\u00f3jdzielno-naczyniowego i neurozapaleniem. Wp\u0142yw HBOT na obni\u017canie poziomu cytokin prozapalnych i modulacj\u0119 odpowiedzi immunologicznej jest jednym z najlepiej udokumentowanych efekt\u00f3w tej terapii \u2014 cho\u0107 badany g\u0142\u00f3wnie w innych wskazaniach.<\/p>\n\n\n\n Przep\u0142yw m\u00f3zgowy i dostarczanie tlenu.<\/strong> Podwy\u017cszone ci\u015bnienie pozwala rozpu\u015bci\u0107 znacznie wi\u0119cej tlenu bezpo\u015brednio w osoczu, dzi\u0119ki czemu dociera on r\u00f3wnie\u017c tam, gdzie kr\u0105\u017cenie jest ograniczone. W migrenie z aur\u0105, w kt\u00f3rej wyst\u0119puj\u0105 przej\u015bciowe zaburzenia perfuzji, jest to mechanizm szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105cy.<\/p>\n\n\n\n Napi\u0119cie naczy\u0144 m\u00f3zgowych.<\/strong> Autorzy opisu przypadku z 2019 roku (Matera i wsp.) sugeruj\u0105, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 efektu mo\u017ce wynika\u0107 ze skurczu t\u0119tnic m\u00f3zgowych pod wp\u0142ywem wysokiego st\u0119\u017cenia tlenu i zwi\u0105zanego z tym ograniczenia aktywacji szlaku tr\u00f3jdzielno-naczyniowego.<\/p>\n\n\n\n Trzeba tu by\u0107 precyzyjnym: to s\u0105 hipotezy mechanistyczne, nie dowody skuteczno\u015bci klinicznej<\/strong>. Fakt, \u017ce terapia wp\u0142ywa na proces, kt\u00f3ry uczestniczy w powstawaniu migreny, nie oznacza automatycznie, \u017ce zmniejszy liczb\u0119 napad\u00f3w u konkretnego pacjenta. Historia medycyny jest pe\u0142na terapii o nienagannej logice mechanistycznej, kt\u00f3re nie wytrzyma\u0142y pr\u00f3by badania klinicznego.<\/p>\n\n\n\n W internecie kr\u0105\u017c\u0105 r\u00f3wnie\u017c twierdzenia, jakoby tlenoterapia hiperbaryczna \u201eoczyszcza\u0142a organizm z toksyn” lub \u201er\u00f3wnowa\u017cy\u0142a gospodark\u0119 hormonaln\u0105”, co mia\u0142oby t\u0142umaczy\u0107 jej wp\u0142yw na migren\u0119. Nie znajdujemy dla tych tez wiarygodnego oparcia w literaturze i \u015bwiadomie ich tutaj nie powtarzamy.<\/p>\n\n\n\n Poza badaniami randomizowanymi istniej\u0105 opisy przypadk\u00f3w, kt\u00f3re warto zna\u0107 \u2014 z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 ich ogranicze\u0144 dowodowych.<\/p>\n\n\n\n Matera, Smith i Lam opisali w 2019 roku przypadek 23-letniej pacjentki z migren\u0105 oporn\u0105 na leczenie. Zastosowano 40 sesji przy ci\u015bnieniu 1,5 ATA, po godzinie dziennie, pi\u0119\u0107 dni w tygodniu przez osiem tygodni. Po zako\u0144czeniu serii pacjentka zg\u0142osi\u0142a pojedynczy \u0142agodny epizod migrenowy w ca\u0142ym okresie leczenia, odstawi\u0142a leki dora\u017ane i nie opuszcza\u0142a dni pracy.<\/p>\n\n\n\n Opis pojedynczego przypadku to najni\u017cszy poziom dowodu, jaki istnieje w medycynie \u2014 nie ma grupy kontrolnej, nie ma za\u015blepienia, nie da si\u0119 oddzieli\u0107 efektu terapii od naturalnej zmienno\u015bci choroby i efektu oczekiwania. Sami autorzy zwracaj\u0105 uwag\u0119 na kr\u00f3tki okres obserwacji i przypominaj\u0105 o negatywnych wnioskach przegl\u0105du Cochrane.<\/p>\n\n\n\n Taki opis ma jednak jedn\u0105 warto\u015b\u0107: pokazuje, jak wygl\u0105da protok\u00f3\u0142, przy kt\u00f3rym w og\u00f3le warto oczekiwa\u0107 efektu \u2014 i jak bardzo r\u00f3\u017cni si\u0119 od trzech sesji zastosowanych w badaniu profilaktycznym.<\/p>\n\n\n\n Skoro dowody s\u0105 ograniczone, a odpowied\u017a na terapi\u0119 prawdopodobnie zale\u017cy od tego, kt\u00f3ry mechanizm dominuje u danej osoby, jedyne uczciwe podej\u015bcie to podej\u015bcie testowe \u2014 z zawczasu ustalonymi kryteriami sukcesu.<\/p>\n\n\n\n Bez tego nie da si\u0119 oceni\u0107 \u017cadnej terapii. Potrzebne s\u0105 trzy liczby:<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli migreny s\u0105 zwi\u0105zane z cyklem miesi\u0105czkowym lub innym powtarzalnym wyzwalaczem, warto to odnotowa\u0107, bo wp\u0142ywa na moment rozpocz\u0119cia terapii.<\/p>\n\n\n\n To najwa\u017cniejszy i najcz\u0119\u015bciej pomijany element. Poprawa w migrenie rzadko oznacza ca\u0142kowite ust\u0105pienie napad\u00f3w. Znacznie cz\u0119\u015bciej jest to przesuni\u0119cie jednej z trzech liczb: napady r\u00f3wnie cz\u0119ste, ale kr\u00f3tsze. Albo r\u00f3wnie d\u0142ugie, ale s\u0142absze. Albo rzadsze.<\/p>\n\n\n\n Zmiana kt\u00f3rejkolwiek z nich jest realn\u0105 popraw\u0105 jako\u015bci \u017cycia i wystarczaj\u0105cym powodem, by kontynuowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Pojedyncza wizyta niczego nie rozstrzygnie. Sensowny okres wst\u0119pnej oceny to kilka tygodni regularnych sesji \u2014 dopiero wtedy mo\u017cna stwierdzi\u0107, czy kt\u00f3rakolwiek z trzech liczb si\u0119 poruszy\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli po okresie pr\u00f3bnym wzorzec pozostaje identyczny \u2014 ta sama cz\u0119sto\u015b\u0107, to samo nasilenie, ten sam czas trwania \u2014 to jest informacja, \u017ce u tej osoby terapia prawdopodobnie nie dzia\u0142a. W\u0142a\u015bciw\u0105 decyzj\u0105 jest wtedy zatrzymanie si\u0119 i poszukanie innej drogi, a nie kupowanie kolejnych pakiet\u00f3w w nadziei, \u017ce \u201ejeszcze si\u0119 uda”.<\/p>\n\n\n\n O\u015brodek, kt\u00f3ry nie m\u00f3wi tego wprost przed rozpocz\u0119ciem terapii, warto potraktowa\u0107 z ostro\u017cno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n Tlenoterapia hiperbaryczna nie jest leczeniem migreny.<\/strong> Nie jest terapi\u0105 przyczynow\u0105, nie jest zarejestrowanym wskazaniem i nie zast\u0119puje opieki neurologicznej ani leczenia farmakologicznego. W obecnym stanie wiedzy jest to obszar bada\u0144, a nie potwierdzona metoda leczenia migreny.<\/p>\n\n\n\n Nie dzia\u0142a w oderwaniu od reszty.<\/strong> Je\u015bli u kogo\u015b dominuj\u0105cym wyzwalaczem jest przewlek\u0142y stan zapalny, zaburzenia snu, problemy w obr\u0119bie odcinka szyjnego czy wahania hormonalne \u2014 praca nad tymi obszarami jest warunkiem trwa\u0142ego efektu, niezale\u017cnie od tego, czy tlenoterapia pomo\u017ce.<\/p>\n\n\n\n Kwalifikacja jest obowi\u0105zkowa.<\/strong> Tlenoterapia hiperbaryczna ma bezwzgl\u0119dne i wzgl\u0119dne przeciwwskazania \u2014 mi\u0119dzy innymi nieleczon\u0105 odm\u0119 op\u0142ucnow\u0105, niekt\u00f3re choroby p\u0142uc i niekt\u00f3re stosowane leki. Wymaga oceny lekarskiej, a przed rozpocz\u0119ciem terapii \u2014 bada\u0144, zwykle EKG i zdj\u0119cia RTG klatki piersiowej.<\/p>\n\n\n\n Dowody na skuteczno\u015b\u0107 tlenoterapii hiperbarycznej w przerywaniu trwaj\u0105cego napadu migreny istniej\u0105, ale opieraj\u0105 si\u0119 na ma\u0142ych badaniach o niskiej jako\u015bci. Dowod\u00f3w na to, \u017ce terapia zapobiega kolejnym napadom, obecnie brak.<\/p>\n\n\n\n Jednocze\u015bnie mechanizmy dzia\u0142ania s\u0105 fizjologicznie sensowne, terapia jest dobrze tolerowana, a cz\u0119\u015b\u0107 pacjent\u00f3w opisuje wyra\u017an\u0105 popraw\u0119. To sytuacja, w kt\u00f3rej uczciw\u0105 odpowiedzi\u0105 nie jest ani \u201eto dzia\u0142a”, ani \u201eto nie dzia\u0142a”, tylko: to jest kierunek, kt\u00f3ry warto rozwa\u017cy\u0107 indywidualnie, z jasno ustalonymi kryteriami oceny i gotowo\u015bci\u0105 do przerwania terapii, je\u015bli nie przynosi efektu<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli rozwa\u017casz tlenoterapi\u0119 hiperbaryczn\u0105 w migrenie, um\u00f3w konsultacj\u0119 lekarsk\u0105. Ocenimy Twoj\u0105 sytuacj\u0119, przeciwwskazania i to, czy w Twoim przypadku terapia ma sens \u2014 a je\u015bli nie ma, powiemy to wprost.<\/p>\n\n\n\n Artyku\u0142 ma charakter informacyjny i nie zast\u0119puje konsultacji lekarskiej. Kwalifikacja do tlenoterapii hiperbarycznej zawsze wymaga oceny medycznej.<\/em><\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142a:<\/em><\/p>\n\n\n\nCo wiemy z bada\u0144 \u2014 trzy odr\u0119bne pytania<\/h2>\n\n\n\n
1. Czy HBOT przerywa trwaj\u0105cy napad migreny?<\/h3>\n\n\n\n
2. Czy HBOT zapobiega kolejnym napadom?<\/h3>\n\n\n\n
3. A klasterowy b\u00f3l g\u0142owy?<\/h3>\n\n\n\n
Dlaczego tlenoterapia mia\u0142aby w og\u00f3le dzia\u0142a\u0107?<\/h2>\n\n\n\n
Co pokazuje praktyka kliniczna<\/h2>\n\n\n\n
Jak podej\u015b\u0107 do tego rozs\u0105dnie<\/h2>\n\n\n\n
Krok 1: opisz sw\u00f3j wzorzec, zanim cokolwiek zaczniesz<\/h3>\n\n\n\n
\n
Krok 2: ustal, co uznasz za efekt<\/h3>\n\n\n\n
Krok 3: seria pr\u00f3bna, nie pojedyncza sesja<\/h3>\n\n\n\n
Krok 4: uczciwa decyzja po serii pr\u00f3bnej<\/h3>\n\n\n\n
Trzy rzeczy, o kt\u00f3rych trzeba pami\u0119ta\u0107<\/h2>\n\n\n\n
Podsumowanie<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n